Nếu buộc phải chọn một ưu tiên chiến lược giai đoạn 2025 – 2026, doanh nghiệp dệt may Việt Nam nên đặt trọng tâm vào chuyển đổi xanh trước, đồng thời dùng chuyển đổi số như công cụ hỗ trợ để đo lường, tối ưu và kể câu chuyện bền vững với đối tác.
Bối Cảnh 2025 - 2026: Ngành Dệt May Đứng Trước “Ngã Rẽ Kép”
Năm 2025, xuất khẩu dệt may Việt Nam ước đạt khoảng 46 tỷ USD, giúp Việt Nam giữ vững vị trí top 3 quốc gia xuất khẩu dệt may lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, phía sau con số tăng trưởng là sức ép ngày càng lớn từ:
Xu hướng tiêu dùng xanh và thời trang bền vững.
Các cam kết khí hậu và Net Zero 2050 của Việt Nam.
Hệ thống quy định mới của EU và các thị trường phát triển về chuỗi cung ứng bền vững.
Yêu cầu khắt khe hơn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) từ các thương hiệu toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, hai hướng đi nổi bật là chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Câu hỏi đặt ra: năm 2026, doanh nghiệp nên ưu tiên điều gì trước để không mất đơn hàng và vẫn có dư địa tăng trưởng?
Chuyển Đổi Xanh: “Giấy Thông Hành” Để Tiếp Tục Tham Gia Chuỗi Cung Ứng Toàn Cầu
Áp lực từ chính sách quốc tế và cam kết khí hậu
Dù ngành dệt may chưa nằm trong nhóm 6 lĩnh vực chịu tác động trực tiếp của CBAM giai đoạn đầu từ 01/01/2026, nhưng xu hướng mở rộng cơ chế điều chỉnh biên giới carbon sang các ngành có cường độ phát thải cao như dệt may đang ngày càng rõ nét. Doanh nghiệp xuất khẩu dệt may sang EU sẽ sớm phải chứng minh:
- Mức phát thải carbon trong sản xuất.
Tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo.
Mức độ tuân thủ tiêu chuẩn môi trường và xử lý chất thải.
Song song đó, Việt Nam đã cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, và ngành dệt may được xác định là một trong những ngành cần giảm mạnh phát thải, tiết kiệm năng lượng và nước, tăng tỷ trọng vật liệu bền vững đến năm 2030. Điều này đồng nghĩa:
Doanh nghiệp không xanh sẽ ngày càng khó tiếp cận vốn, ưu đãi và thị trường.
Các yêu cầu về kiểm kê khí nhà kính, chứng chỉ xanh, báo cáo bền vững sẽ dần trở thành “chuẩn mực mới”.
Áp lực trực tiếp từ các thương hiệu thời trang toàn cầu
Các thương hiệu như H&M, Nike, Adidas, Zara… không chỉ dừng ở tuyên bố mà đang chuyển hóa cam kết khí hậu thành yêu cầu cụ thể với nhà cung cấp:
Tăng tỷ lệ sử dụng sợi tái chế, sợi hữu cơ, vật liệu bền vững.
Ưu tiên nhà cung cấp có chứng nhận như GOTS, GRS, OCS.
Yêu cầu minh bạch chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc nguyên liệu.
Ưu tiên nhà máy sử dụng năng lượng tái tạo, giảm phát thải, quản lý nước và hóa chất theo chuẩn quốc tế.
Điểm quan trọng: đơn hàng có thể không bị mất ngay vì doanh nghiệp chưa dùng ERP hay AI, nhưng rất dễ bị loại khỏi danh sách nhà cung cấp nếu:
Không có chứng nhận môi trường phù hợp.
Không chứng minh được hành động cụ thể về giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng, quản lý nước và chất thải.
Không đáp ứng được yêu cầu truy xuất nguồn gốc xanh.
Vì sao chuyển đổi xanh là ưu tiên “để tiếp tục được chơi”?
Đối với doanh nghiệp dệt may Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp xuất khẩu sang EU, Mỹ, Nhật, Hàn:
Không chuyển đổi xanh đồng nghĩa nguy cơ bị giảm, cắt hoặc không được mở rộng đơn hàng trong 2 – 5 năm tới; Bị xếp “hàng sau” so với các nhà cung cấp đã có chiến lược ESG rõ ràng.
Chuyển đổi xanh là điều kiện để giữ được đơn hàng hiện tại. Cơ sở để tiếp cận vốn xanh, lãi suất ưu đãi, các chương trình hỗ trợ kỹ thuật. Nền tảng để kể một câu chuyện thương hiệu B2B thuyết phục với đối tác quốc tế.
Nói cách khác, chuyển đổi xanh không còn là lợi thế cạnh tranh mà trở thành “giấy thông hành” để tồn tại trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Chuyển Đổi Số: Công Cụ Mạnh Để Tối Ưu Xanh Và Nâng Năng Suất
Lợi ích rõ ràng nhưng không phải “deadline sát nút” như xanh
Chuyển đổi số trong dệt may mang lại nhiều giá trị:
Giảm thời gian sản xuất, rút ngắn leadtime, tăng khả năng đáp ứng đơn hàng nhỏ, đa dạng mẫu.
Giảm lãng phí nguyên liệu, tồn kho, sai hỏng.
Nâng cao năng suất lao động, chất lượng quản trị, minh bạch số liệu.
Hỗ trợ truy xuất nguồn gốc, đo lường phát thải và lập báo cáo bền vững.
Tuy nhiên, thực tế hiện nay chưa có thương hiệu nào tuyên bố từ chối đơn hàng chỉ vì nhà cung cấp chưa dùng ERP hay AI.Ngược lại, các yêu cầu “cứng” thường xoay quanh:
- Chứng nhận nguyên liệu và quy trình (GOTS, GRS, OCS…).
- Hệ thống xử lý nước thải, quản lý hóa chất, quản lý năng lượng.
- Mức độ minh bạch báo cáo môi trường và tuân thủ luật của thị trường nhập khẩu.
Do đó, chuyển đổi số rất quan trọng, nhưng nếu buộc phải chọn thứ tự ưu tiên trong 2 – 3 năm tới, doanh nghiệp nên tập trung làm rõ “nền tảng xanh” trước, rồi dùng số hóa để tăng hiệu quả và chứng minh kết quả xanh.
Mức độ áp dụng hiện tại: Còn nhiều dư địa
Nhiều doanh nghiệp dệt may mới dừng lại ở mức ứng dụng số hóa cơ bản (kế toán, nhân sự, bán hàng). Tỷ lệ doanh nghiệp triển khai bài bản ERP, MES, PLM, hệ thống dữ liệu tập trung, tích hợp IoT để quản lý năng lượng, máy móc… còn khiêm tốn.
Ở chiều ngược lại, các bài toán như: Đo lường phát thải carbon theo từng đơn hàng; Truy xuất nguồn gốc xanh theo cuộn vải, lot sợi; Báo cáo bền vững tự động hóa; đều là những bài toán mà chuyển đổi số có thể giải quyết rất tốt.
Chuyển Đổi Xanh vs Chuyển Đổi Số Ở Góc Nhìn 2026
| Tiêu chí | Chuyển đổi số | Chuyển đổi xanh |
| Áp lực từ thị trường | Quan trọng, mang tính nâng cấp năng lực | Rất cao, gắn với điều kiện tiếp tục tham gia chuỗi cung ứng |
| Deadline quy định | Không có mốc “chết” cụ thể | Gắn với lộ trình khí hậu, mở rộng quy định và yêu cầu thương hiệu |
| Rủi ro nếu chậm triển khai | Mất lợi thế cạnh tranh dài hạn | Có thể mất đơn hàng, bị loại khỏi danh sách nhà cung cấp |
| Chi phí đầu tư | Cao, nhưng thường có ROI nhanh 1–3 năm | Cao và dài hạn, nhưng mang tính bắt buộc chiến lược |
| Hỗ trợ chính sách | Có chương trình thúc đẩy chuyển đổi số | Được ưu tiên vốn xanh, hỗ trợ kỹ thuật, chương trình tín dụng ưu đãi |
| Vai trò chiến lược | Công cụ nâng hiệu quả và sức cạnh tranh | Nền tảng để tồn tại và giữ chỗ trong chuỗi cung ứng |
Kết luận:
Xanh: ưu tiên chiến lược số 1 để giữ đơn hàng, đáp ứng quy định, tiếp cận vốn.
Số: ưu tiên số 2 nhưng rất quan trọng, là đòn bẩy để tối ưu và chứng minh hiệu quả xanh
2026 Là Năm Bản Lề Cho Định Vị “Dệt May Xanh Việt Nam”
Đối với doanh nghiệp dệt may Việt Nam, đặc biệt là những doanh nghiệp đang làm việc với các thương hiệu quốc tế:
Chuyển đổi xanh là điều kiện bắt buộc để tiếp tục được ở trong chuỗi cung ứng, tiếp cận đơn hàng chất lượng cao và vốn ưu đãi.
Chuyển đổi số là vũ khí chiến lược để nâng hiệu quả, giảm chi phí, minh bạch dữ liệu và kể câu chuyện bền vững thuyết phục hơn.
Vì vậy, trong giai đoạn 2025 – 2026, thông điệp ưu tiên có thể tóm lại:
Ưu tiên 1: Xác lập nền tảng chuyển đổi xanh – năng lượng, nguyên liệu, nước, hóa chất, chứng nhận, đo lường phát thải.
Ưu tiên 2: Đầu tư có chọn lọc vào chuyển đổi số , tập trung vào những giải pháp giúp đo lường, tối ưu và minh chứng cho nỗ lực xanh.
Doanh nghiệp nào làm tốt “cặp đôi” Xanh + Số, với thứ tự ưu tiên hợp lý, sẽ có cơ hội:
Giữ vững và mở rộng đơn hàng từ EU, Mỹ, Nhật, Hàn.
Trở thành đối tác ưu tiên trong mắt các thương hiệu lớn.
Góp phần định vị Việt Nam như một trung tâm dệt may xanh cạnh tranh của châu Á trong thập kỷ tới.