Năm 2024, theo thống kê của Tổng cục Thống kê Việt Nam cùng các khảo sát lớn từ VietnamWorks, Navigos Group và JobStreet, mức lương trung bình toàn quốc của lao động Việt Nam nằm trong khoảng 7 – 8 triệu đồng/tháng (~300 USD). Riêng ngành dệt may, thực trạng thu nhập được ghi nhận như sau:
Lao động phổ thông: dao động từ 6 – 8 triệu đồng/tháng.
Tổ trưởng/trưởng ca sản xuất: khoảng 9 – 13 triệu đồng/tháng.
Lao động kỹ thuật cao và quản lý sản xuất: từ 15 – 25 triệu đồng/tháng, tuy nhiên tỷ lệ này chiếm rất ít, chỉ khoảng 5 – 10% tổng số lao động ngành dệt may.
Thực tế này cho thấy dù mức lương trung bình có vẻ ổn định, nhưng phân hóa rõ nét giữa lao động phổ thông và nhóm quản lý kỹ thuật, gây ngộ nhận về sự phát triển bền vững của ngành dệt may Việt Nam.
So sánh lương ngành dệt may Việt Nam với các quốc gia trong khu vực
Việc so sánh mức lương ngành dệt may giữa Việt Nam và các nước láng giềng giúp làm rõ vị thế cạnh tranh của lao động Việt Nam:
Trung Quốc: Lương trung bình ngành dệt may dao động từ 800 – 1.200 USD/tháng, gấp khoảng 2 – 4 lần Việt Nam.
Thái Lan: Lương trung bình khoảng 400 – 500 USD/tháng, cao hơn đáng kể so với lao động phổ thông của Việt Nam.
Indonesia/Bangladesh: Lương phổ thông khoảng 150 – 300 USD/tháng, tương đương hoặc thấp hơn một chút so với Việt Nam, tuy nhiên nhóm quản lý kỹ thuật thường có mức lương cao hơn.
So sánh này chỉ ra rằng Việt Nam vẫn nằm trong nhóm có mức lương thấp, là lợi thế thu hút FDI, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn nguy cơ rơi vào “bẫy thu nhập trung bình” nếu không nâng cao năng suất lao động và giá trị gia tăng.
Bài học so sánh từ các quốc gia khác
Trung Quốc: Đã chuyển mạnh sang các sản phẩm dệt may cao cấp, ứng dụng tự động hóa, nâng cao năng suất lao động và lương người lao động để giữ chân nhân lực chất lượng cao.
Bangladesh, Myanmar, Campuchia: Các quốc gia này cũng đang đối mặt với nguy cơ mắc kẹt trong mô hình tăng trưởng dựa trên lao động giá rẻ, tương tự Việt Nam.
Thái Lan, Malaysia: Chuyển hướng sang sản phẩm kỹ thuật cao, đầu tư mạnh vào công nghệ, kỹ năng lao động, đảm bảo thu nhập và phúc lợi tốt hơn, giúp nâng cao lương trung bình và tránh bẫy thu nhập thấp.
Nguyên nhân mức lương thấp trong ngành dệt may Việt Nam
1. Giá trị gia tăng thấp
Phần lớn doanh nghiệp Việt Nam hoạt động theo mô hình CMT (gia công thuần túy), FOB thấp, không sở hữu thương hiệu hay công nghệ lõi.
Do đó, lợi nhuận thấp dẫn đến khó cải thiện đáng kể mức lương người lao động.
2. Chất lượng và năng suất lao động thấp
Lao động chủ yếu là phổ thông, thiếu kỹ năng cao cấp và tay nghề chuẩn quốc tế.
Theo báo cáo của World Bank và Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), năng suất lao động ngành dệt may Việt Nam vẫn thấp hơn nhiều so với Trung Quốc, Thái Lan và Malaysia.
3. Áp lực cạnh tranh về giá xuất khẩu
Việt Nam phải cạnh tranh trực tiếp với Bangladesh, Myanmar, Campuchia trong phân khúc hàng hóa giá rẻ, khiến lợi nhuận mỏng, rất khó cải thiện mức lương công nhân.
4. Chưa chuyển dịch sang các lĩnh vực kỹ thuật cao, số hóa và xanh hóa
Các sản phẩm kỹ thuật cao, xanh, số hóa thường đem lại giá trị cao và mức lương tốt hơn, nhưng doanh nghiệp Việt Nam vẫn chậm chuyển đổi.
Cái bẫy của “lương trung bình” trong ngành dệt may
1. Lương trung bình không phản ánh đúng thu nhập thực tế
Con số trung bình bị kéo lên bởi nhóm nhỏ lao động văn phòng, quản lý cấp cao; thực tế đa phần công nhân nhận mức lương sát mức tối thiểu vùng.
Sự phân hóa thu nhập lớn giữa các vùng miền, loại hình doanh nghiệp (FDI, nội địa, doanh nghiệp nhỏ và vừa) không được phản ánh đầy đủ.
2. Không tính tới yếu tố phúc lợi và chất lượng sống
Các yếu tố như thời gian làm thêm giờ, áp lực công việc, rủi ro sức khỏe thường không được phản ánh qua con số lương trung bình.
Chi phí sinh hoạt tăng nhanh khiến thu nhập thực tế của người lao động thấp hơn rất nhiều so với số liệu thống kê trên giấy.
3. Rủi ro mất nhân lực chất lượng cao
Khi mức lương không tăng kịp tốc độ lạm phát và không đủ cạnh tranh với khu vực, lao động có tay nghề dễ dàng chuyển sang các nước trả lương cao hơn, hoặc sang ngành khác hấp dẫn hơn.
Mức lương trung bình là chỉ số cần thiết để tham khảo, nhưng không phải là chỉ số duy nhất phản ánh đầy đủ tình hình thực tế của người lao động và ngành dệt may. Các doanh nghiệp và người lao động cần chú trọng vào:
Chất lượng việc làm và môi trường làm việc: Đảm bảo an toàn lao động, giảm áp lực sản lượng, tăng cường đào tạo kỹ năng chuyên môn.
Phát triển sản phẩm giá trị cao: Chuyển đổi mạnh mẽ sang các sản phẩm kỹ thuật cao, dệt may bền vững, sản phẩm số hóa để gia tăng giá trị gia tăng và nâng cao thu nhập.
Chiến lược tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế: Chủ động xây dựng thương hiệu riêng, sở hữu công nghệ sản xuất tiên tiến để thoát khỏi mô hình gia công thuần túy, tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng bền vững và nâng cao mức thu nhập trung bình trong dài hạn.
Bài viết này được xây dựng với sự hỗ trợ của AI, phản ánh góc nhìn chuyên môn cá nhân và đã được biên tập viên kiểm duyệt kỹ càng. Để biết thêm thông tin chi tiết, vui lòng liên hệ trực tiếp với THTTEX.